Claremount Üniversitesi İslam Araştırmaları kürsüsünde görev alan Rukiye Han (Ruqayya Khan ) Kuran’ı Kerim in ilk derlenmesi ve ayetlerin sıralanması hususunda, çalışmaları yürüten heyetin Peygamber Efendimiz Aleyhisselatûvesselamın Eşlerinden ve Efendimizin Dostu ve ardından ikinci Halife olan Hz Ömer’in Kızı Hafsa ra’nın önemli bir rol oynadığını yakın zamanda yayınladığı makalesinde gün yüzüne çıkardı.

Bilindiği gibi Hz Peygamber Efendimizîn vefatının ardından Kuran-ı Kerimin yazılması ve belli bir tertip halinde ayetlerin birleştirilmesi işi gerçekleştiriliyor ve Hz Ömer zamanında genişleyen islam coğrafyasının ihtiyaçlarına yönelik başlaya bu çalışma üçüncü Halife Hz Osman ra döneminde de devam ediyor.

Bu çalışma sırasında kaynaklar bize daha çok Erkek sahabilerin isim ve görevlerini açıkça ifade edilirken, Rukiye Han în yaptığı araştırmada bilinen bu çalışmalarda Efendimiz Aleyhisselatûvesselamın vefatının ardından ikinci önemli referans olarak Efendimizin dördüncü eşi olan Hafsa (ra)ın düzenli ve oldukça itinalı tuttuğu ayet notlarını (suhhuf) kendilerine kaynak olarak  aldıklarını ifade ediyor.

Kuran-ı Kerim yedinci Yüzyılda özellikler Hz Peygamber efendimizin sağlığında sözlü olarak aktarılmaktaydı ve o dönemde musaflaştırılmış bir nüshası mevcut olmamakla birlikte zaman zaman deri ve kemik parçaları gibi o dönemde yazıları not olarak işlemek amacı ile kullanılan araçlara sistematik olmasa da not edildiği ve Efendimiz aleyhisselatuvesselamın ardından söz konusu dönemde Hz Ömer ra ve Hz Osman (ra) ın bu kayıtları bir araya getirerek ilk halini bugün dahi koruyan bir sistem ve düzende Kuran-ı Kerimi Mushaf halinde bir araya getirmişlerdi.

Rukiye Han makalesinde Hz Hafsa’nın biyografisini de verirken onun okuma ve yazmaya hakim oldukça zeki bir karekter olduğunu ifade etmesinin yanında bir gün Hz Peygamber efendimizin Hz Hafsa’ya Kuran-ı Kerimi iyi öğrenmesinin yanısıra Kuran-ı Kerimi yazmasını da söylemiş , bunun üzerine Hz Hafsa ileride bir otorite olarak kendisine müracat edilecek olan bu Ayet notlarını deri materyaller üzerine yazmış ve kendi uhdesinde muhafaza etmişti.

Han’ın makalesinde yeralan  bir anekdotda” Hz. Ömer’ra bir gün kızı Hafsanın yanına gelerek, Allah resulü size geldiğinde henüz islamla Tanışmamış olan insan için Ondan Kuran’ı öğren ve öğrendiklerini Derilerin üzerine yaz dedi ve o da bunu halkın öğrenmesi ve yayılması için Allah Resulünden öğrendi ve yazdı”

Efendimiz Aleyhisselatuvesselamın vefatının ardından İlk Halife Hz. Ebubekir Sıddık ra ve Hz Ömer ra’in  Kuran-ı Kerimi yazılı bir tertip üzerine toplamasya karar verilmişti. Bu kararın ardından elde tüm sahabilerin arasında parça parça bulunan ayet nüshaları Hz Ebubekir ra ‘ın vefatının ardından daha önce alınan karar üzerine Hz Ömer ra tarafından derlenmeye başlarken bu dağınık nüshaların temize geçilmesi ve bir araya toplanması görevini de Hz Hafsa ra gerçekleştirmişti.

Başka bir çalışma da Halife Hz Osman ra tarafından başlatılmış olup bu çalışmadan devletin tümüne gönderilecek olan Mushafların belli bir sistemetik düzen halınde toplanarak düzgün ve sıralı bir metine dönüştürülmesine çalışılıyordu. Bu çalışma sırasında Hz Osman ra Hz Hafsa ra ‘a haber ve elçiler göndererek elinde bulunan ayet notlarını (suhuf) kendisine bu çalışma için teslim etmesini istemişti. Bu sayfaların yardımı ile Kuran-ı Kerimi daha düzğün bir tertiple Mushaf haline getirerek çoğaltmak amacındaydılar. Ve alacakları sayfaları daha sonra tekrar kendisine teslim edeceklerini bizzat taahhüt etmişlerdi.

 

Çalışmaya göre Hz Hafsa ra  yaşamının sonuna kadar bu suhufları özenle korudu ve muhafaza etti  ancak Medine valisi olan Mervan tarafından bu nüshalar yok edildi.

 

Han bu makalesinde  Kuran-ı Kerim ‘in musaflaştırılma sürecinde bilinen tarihi olgu olarak erkeklerin rol aldığı algısının artık değişmesi gerektiğini ve Hz Hafsa ra ‘ın bu en değerli çalışmadaki rolünün küçümsenmeyerek aslında islam dünyası içerisinde kadınların nekadar önemli ve hayati çabalara eşlik ettiği katkıda bulunduğunu ortaya koymak istemiştir.

 

Bu makale medievalists.net sitesinde 04/20014 tarihinde yayınlanan Kuran-ı Kerim’ nîn ilk düzenlenmesinde Kadın başlıklı makalesi Türkçeye Mahmut Kurtal tarafından kazandırılmıştır.

Makalenin orjinali şu kaynakta yeralmaktadır.:  ‘Ruqayya Khan, Did a Woman Edit the Qur’an? Hafsa’s Famed Codex,’ can be found in the Journal of the American Academy of Religion, Vol. 82:1 (2014).

Kaynak : medievalists.net

Çeviri: Mahmut Kurtal

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir